fbpx

BÍ MẬT VỀ ĐỜN CA TÀI TỬ TRONG VĂN HÓA VIỆT NAM

đơn ca tài tử trong Văn hóa việt nam

Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật trong văn hóa Việt Nam dân gian đặc trưng của vùng Nam Bộ. Đây là một loại hình âm nhạc rất phổ biến ở miền Tây Nam Bộ

Nguồn gốc

Loại âm nhạc này đúng ra là loại nhạc thính phòng. Thường trình diễn trong phạm vi không gian tương đối nhỏ : gia đình, đám cưới, đám giỗ, sinh nhật, lễ hội…

Theo nhiều tài liệu nghiên cứu thì đờn ca tài tử trong văn hóa Việt Nam bắt nguồn từ Ca Huế. Nghệ sĩ đờn ca Huế trong phong trào Cần Vương đã rời miền Trung vào Nam. 

Tiếng đờn miền Trung khi vào miền Nam không còn giữ nguyên chất mà đã thay đổi rất nhiều. Có bài còn trùng tên, nhưng giai điệu đã khác xa, điển hình như 2 bài “Nam ai Huế” và “Nam ai miền Nam”. 

Cùng một lúc với nền ca nhạc từ Huế đi vào người nhạc sĩ miền Nam. Còn tiếp cận với nhạc lễ theo phe Văn làm nên nghệ thuật trong văn hóa Việt Nam ngày nay.

đơn ca tài tử trong Văn hóa việt nam
Đờn ca tài tử

Nhạc cụ

Nhạc cụ trong đờn ca cổ

Ban nhạc trong “Đờn ca tài tử”  thường dùng 4 nhạc cụ ( thường gọi là ban tứ tuyệt ) gồm:

  • Đờn kìm (nguyệt) giữ tiếng đờn chân phương và cho nghe âm thanh trầm ấm trong nhà nghề gọi là tiếng “Thổ”;
  • Đờn tranh nhờ dây sắt có tiếng đàn lánh lót nên phát thành tiếng “Kim”;
  • Đờn cò có cung kéo vuốt ve thành tiếng dịu ngọt;
  • Đờn độc huyền (bầu) nỉ non như xoáy vào tim;
  • Phụ họa thêm là tiếng sáo thường là sáo bảy lỗ;
  • Sau năm 1930 có thêm guitar phím lõm, tuy là một nhạc khí gốc từ Tây Ban Nha. Nhưng nhờ người Việt khoét cần giữa 2 phím để người đờn có thể nhấn – rung. Thể hiện được tất cả cách tô điểm nhạc truyền thống Việt Nam. Loại nhạc cụ này được khoét lõm các ngăn sao cho khi đánh lên nghe giống nhạc cụ Việt Nam nhất (âm cao).
các loại đàn trong đờn ca tài tử trong văn hoa việt nam
Các loại đàn Việt Nam
Sự phát triển của đờn ca tài tử trong văn hóa Việt Nam

Có thể đờn 1 cây gọi là độc tấu, thường thì song tấu đờn kìm và đờn tranh. Có thêm cây đờn cò gọi là tam tấu. Nếu dàn nhạc có 4-5 cây thường gọi là tứ tuyệt, ngũ tuyệt.

Ngôn ngữ âm nhạc của Đờn ca tài tử rất tinh vi. Mỗi chữ nhạc không có độ cao tuyệt đối hay độ cao tương đối cố định. Nhưng tuỳ theo điệu thức hoặc kỹ thuật đờn mà có một cao độ khác nhau. Tiếng đờn non là cao độ thấp một chút, tiếng đờn già là cao độ cao một chút. Không cố định là một quãng tám hay quãng tư, độ cao thấp do thầy dạy và học trò làm theo. Nếu nhấn quá cao hay quá thấp thì bị lạc hơi.

Trang phục của các tài tử trong văn hóa Việt Nam

Về trang phục

Về trang phục, những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè. Chòm xóm với nhau nên thường chỉ mặc các loại thường phục khi tham gia trình diễn. Khi nào diễn ở đình, miếu hoặc trên sân khấu họ mới mặc các trang phục biểu diễn.

Những năm gần đây nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch nên các nhóm nhạc tài tử hợp lại với nhau. Thành các câu lạc bộ đờn ca tài tử mang tính bán chuyên nghiệp. Bên cạnh nghề nghiệp chính, họ phục vụ văn nghệ khi có yêu cầu.

Bình đẳng trong Đờn ca tài tử

Một số người nói rằng từ “tài tử” có nghĩa là nghiệp dư. Trong thực tế, từ này có nghĩa là tài năng và ngụ ý rằng những người này không dùng nghệ thuật để kiếm kế sinh nhai. Mà chỉ để cho vui hoặc những lúc ngẫu hứng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ không phải là chuyên gia. Ngược lại, để trở thành một nghệ sĩ trong ý nghĩa xác thực nhất của từ này, họ phải thực hành trong một thời gian dài.

Đối với hình thức âm nhạc, vai trò của các ca sĩ và nhạc sĩ đều bình đẳng. Ca trù hát và người ca (bài hát truyền thống từ miền Bắc và miền Trung) là phụ nữ, trong khi đờn ca tài tử bao gồm các ca sĩ nam nữ và họ có vai trò bình đẳng.

Danh hiệu cho Đờn ca tài tử trong văn hóa Việt Nam

Các bản khác nhau của đờn ca tài tử trong văn hóa Việt Nam

Tuy có nhiều bài bản khác nhau nhưng về tổng thể. Nhưng đờn ca tài tử có 20 bài tổ được gọi là “nhị thập huyền tổ bản” cho 4 hơi điệu. Bao gồm: 6 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 7 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 3 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 4 bài Oán (diễn tả những cảnh sầu não, đau buồn, chia ly). Sau này còn phát triển thêm 8 bài Ngự, 10 bài Liên hoàn cùng rất nhiều dị bản khác.

Di sản được UNESCO công nhận

Đờn ca tài tử đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể. Trong đó, Bạc Liêu, Bình Dương, Tiền Giang và Tp. HCM là những tỉnh, thành phố có nhiều người hát đờn ca tài tử nhất.

Đờn ca tài tử thực sự là một hiện tượng lớn của âm nhạc. Mà còn là một mẫu mực điển hình trong văn hóa Việt Nam trong thời cận-hiện đại. Không chỉ có sự kế thừa, gìn giữ trong tinh thần tự tin, tự hào với di sản văn hóa nghệ thuật cổ truyền của dân tộc. Mà còn có sự tiếp nối và phát triển với sức năng động lớn lao – không ngừng đổi mới. Tiếp thu và dân tộc hóa những yếu tố mới để thích ứng với thời đại.

Đờn ca tài tử ở Thiềng Liềng

Lạ mà quen, xa mà gần. Vùng đảo Thiềng Liềng ở cách tp. HCM không xa nhưng sự độc đáo trong đờn ca tài tử rất riêng. Bạn có thể đi nhiều nơi, nghe nhiều cách biểu diễn. Nhưng bạn sẽ ngạc nhiên bởi lối diễn, lối hát của họ. Tự nhiên và chân tình, đờn ca tài tử là sự trải lòng của họ về cuộc sống nơi đây. Nếu bạn nghĩ rằng bạn đã đi mọi ngóc ngách của Việt Nam. Thì xin thưa với bạn rằng, Thiềng Liềng cách bạn không xa đâu, nhưng vùng đất này không phải ai cũng biết.

 


Công ty Cổ phần Đi Cho Biết
Address: 73 Cao Thắng, P.17, Q. Phú Nhuận, TPHCM
Website: www.dichobiet.com
Fanpage: https://www.facebook.com/Trip2Know
Hotline: 0932.113.225

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Now Button